Saniye İçinde Yönlendiriliceksiniz


Besim F. Dellaloğlu

Gazete Duvar



Bookmark and Share

Entelektüelin sosyolojisi


20.08.2020 - Bu Yazı 496 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

  Entelektüel genellikle en fazla malumata sahip olan kişi olarak tasavvur edilir. Oysa malumat sahibi olmak entelektüel olmaya yetseydi eğer Google en büyük entelektüel olurdu. Yani durum pek de sanıldığı gibi değil. Bir diğer yanlış yorum entelektüelin çok akıllı biri olduğudur. Oysa entelektüelin içindeki intellect, Kant’ın Vestand dediği şeydir. Kant’ta akıl olan Vernunft’tur. Verstand, Türkçeye genelde anlama yetisi, hatta anlak olarak çevrilmiştir. Intellect aslında eskilerin idrak dediği şeydir. Bu anlamda entelektüel müdriktir. Yani entelektüel idrak kapasitesi çok geniş olan biridir. Bütün dünyaya açıktır, bir mahalleye, bir ideolojiye, bir politik harekete genellikle sığmaz.

Entelektüel olmanın sadece diplomayla, okumayla da birebir ilgisi yoktur. Çünkü diploma sahibi olmak ya da çok kitap okumak entelektüel oluşun koşulu olan idrak kapasitesi genişliğini garanti etmez. Özellikle de Türkiye gibi ülkelerde. İdrak genişlemesi için sadece okumak yetmez. Okuduklarınızla yaşadığınız dünya arasındaki bağlantıları da görebilmek gerekir.

Türkiye’nin okuryazarlık dünyasında herkes kendi mahallesinin aydınını entelektüel sanır genellikle. Ve bu, feodal kaleler şeklinde bir mimarisi olan Osmanlı-Türkiye tecrübesinin kültürel-ideolojik mahalleleşme yapısı açısından eşyanın tabiatına da uygundur maalesef. Bir aydın entelektüel tutumlar gösterip, örneğin kendi mahallesini de eleştirmeye başlayınca hemen “liberal” yaftasıyla damgalanır ve söylemi nötralize edilmeye çalışılır. Oysa entelektüeli en fazla tanımlayan özellik “hakikat duygusu”dur. Bunun en nitelikli göstergelerinden biri de kendi mahallesini eleştirebilme, hatta karşı mahalledeki olası doğruların hakkını teslim edebilmektir.

Entelektüel tutum ile kültürel kamusal alanın genişliği ilişkiseldir. Geniş ve derin bir kültürel kamusal alan entelektüel tutumları daha mümkün kılabilirken, entelektüel tutumlar da kültürel kamusal alanı genişletici işlevler görebilir. Dolayısıyla demokrasi sadece çıkarların temsili fonksiyonu (aydın) üzerinden derinleşmez. Aynı zamanda bunlar arasındaki bir müzakere alanının genişliği, katılımcılığı, kalitesiyle de (entelektüel) ivme kazanır. Öteki türlüsü iktidarı kapanın diğerlerine eziyet ettiği ve muhalefetin de iktidara gelip ötekilere eziyet etmek için sırasını beklediği bir rejime dönüşür. Entelektüelin kendi fikirleri, düşünceleri, tespitleri, kavramları, analizleri olur. Aydın ise genellikle başkalarının fikirlerini toplumsallaştırarak ideolojik fayda üretir. Entelektüel daha çok düşünür, üretir. Aydın ise daha çok yaygınlaştırır, yapar.

Entelektüel oluşun en önemli parametresi kendini ne kadar kamusal olarak ortaya koyduğunla ilgilidir. Burada “kamusal” derken kastedilen bir yanıyla tüm dünyaya, bütün seçeneklere açık bir yana sahip olabilmektir. Hiçbir seçeneği basit bir peşin hükümle dışarıda bırakmamaktır. Örneğin Sezai Karakoç ya da İsmet Özel’in kamusal entelektüel oluşları siyasi konumlarına, entelektüel duruşlarını kurban etmemelerinden kaynaklanır. Ya da kimilerinin Orhan Koçak veya Nurdan Gürbilek’e karşı hissettikleri haset de bu nedenledir. Çünkü onlar düşünmede, analiz nesneleriyle girdikleri yoğun ilişkide sağ/sol, laik/İslamcı gibi fani ayrımlara teslim olmazlar. Malzemenin hakkını sonuna kadar verirler. Zaten böyle olabildikleri için değerlendirmeleri bu kadar derin, değerli ve hayranlık vericidir. Teşhisleri hep kendine özgüdür. Bütün siyasal kodlardan, yerleşik önyargılardan özerk bir pencereleri hep vardır. Oysa ortalama bir solcu ya da sağcı aydının düşünürken hesap etmesi gereken çok fazla hazır formül bulunur.

Kendilerini solcu sayanların çok büyük bölümü Murat Belge’ye özel bir nefret beslerler. Sağcı/İslamcı camiada ise Dücane Cündioğlu’na olumsuz bakanların sayısı hiç de az değildir. Murat Belge’nin sol ile sorunu sadece solcu olmamasıdır aslında. Sola sığmamasıdır. Dücane Cündioğlu’nu sadece İslam ile değerlendirmenin imkânı yoktur artık. Onlar mahallelerinden çıkmışlar, öncelikle zihinleri kamusallaştırmışlardır. Yani Türkiye ölçülerinde bir mahalli aydın olmakla yetinmemiş entelektüelleşmişlerdir.

Daha önceki yazılarımdan birinin başlığı “Örgütlü Düşüncesizlik” idi. Bu yazıda mahallileşmiş bir düşünce dünyasının aslında nasıl bir örgütlü düşüncesizlik kurumu haline gelebileceğinden söz etmiştim. Yani kategorik kalıplarla düşünmenin giderek bir düşünmeme ısrarına dönüşmesinden bahsetmiştim. Murat Belge ve Dücane Cündioğlu düşünmeye devam ettikleri için artık siperlerin dışında ve ateş altındadırlar. Böylesi bir cüret ise mahalli olarak yapılanmış bir fikir dünyası için tahammül edilmezdir. Aslında tam da entelektüel düşmanlığını tarif ediyorum birkaç satırdır. Kültürel, entelektüel kamusal alanı dar toplumların tipik semptomlarından biridir entelektüel düşmanlığı. Kuşaklar boyunca “felsefe yapma!”, “edebiyat yapma!”, “artistik yapma!”, “uslu ol!” diye büyütülmüş zihinler ülkenin okuryazarlığını büyük ölçüde ehlileştirmeyi başarmıştır. Öyle olmayanlara ise hayatı zindan etmeyi sürdürmektedir.

Türkiye’nin düşünce tarihi mahallesinden kafasını kaldırmaya cüret etmiş, yani bir bakıma düşüncesizlik mahallelerinde düşünmeye devam etmiş insanlara, en azından Tanpınar’ın deyimiyle “sükût suikastı” uygulamanın tarihidir. Bu ülkede yaşamış en önemli entelektüeller, ülke ve dünya hakkında en önemli cümleleri kurmuş insanların çok büyük bir bölümü yaşadıkları dönemde bugün Murat Belge ya da Dücane Cündioğlu gibi algılanmıştı. Ahmet Hamdi Tanpınar, Oğuz Atay, İdris Küçükömer, Cemil Meriç benim kendi okuma yazma kültürüm içinde ilk aklıma gelenler. Sakallı Celal genellikle psikiyatri terimleriyle analiz edilir bu ülkede. Ama bence durum daha çok sosyolojiktir.

Dolayısıyla okuryazarlarının arkasından, çoğu zaman gayet bilinçli bir acımasızlıkla “Bu ülkeden neden büyük entelektüeller çıkmıyor?” diye koşuşanların yüzüne karşı artık birilerinin şu soruyu sorması gerekiyor: “Karşına bir entelektüel çıktığında bunu fark edecek bir halde misin gerçekten?” Entelektüel kapasitesi olan okuryazarlarını hapishanelerde çürütmüş, içeri atamadığına da “sükût suikastı” uygulamış bir ülkede entelektüel kıtlığı olmasına fazla şaşırmamak lazım. Entelektüel de birçok değerli ürün gibi elverişli toprakta biter.

.

Facebook Yorumları

Emlak8
7.03.2021
Türkiye'de yükseköğretimin soykütüğü
27.02.2021
Akademik ve üniversiter disiplinler
19.02.2021
Üniversite ile akademi aynı kurum değildir
4.02.2021
Proje dedektörlüğünün sosyolojisi
29.01.2021
Vasatlığın sosyolojisi
23.01.2021
Nizamiye üniversitesi
15.01.2021
Rektörlüğün dayanılmaz hafifliği
8.01.2021
Ne kadar ekmek o kadar köfte!
24.12.2020
Sepetten ayağa topun teorisi*
17.12.2020
Oyunun teorisi
10.12.2020
Politik simya
3.12.2020
Bir başkadır Meryem’in başörtüsü
26.11.2020
Bir başkadır sınıfın simyası
5.11.2020
Post-Türkiye: Değişimin ve sürekliliğin sosyolojisi
20.09.2020
Bir 12 Eylül muhasebesi
29.08.2020
Eleştirilerin sosyolojisi
20.08.2020
Entelektüelin sosyolojisi
14.08.2020
Aydının sosyolojisi 2
7.08.2020
Aydının sosyolojisi 1
25.07.2020
'Liberal aydının krizi' yazısını neden yazmadım!
18.07.2020
Post-Türkiye: Değişimin ve sürekliliğin sosyolojisi
9.07.2020
Kuşak sosyolojisi
2.07.2020
Hayaletlerin sosyolojisi
29.06.2020
Şerif Mardin ve Nilüfer Göle
19.06.2020
Hamurun sosyolojisi
12.06.2020
Sağcı aydının krizi
5.06.2020
Solcu aydının krizi
29.05.2020
Özgü(n)lük fetişizmi
22.05.2020
'Yerli sosyoloji' söyleminin sosyolojisi
15.05.2020
Hödüklüğün sosyolojisi
8.05.2020
Mahallenin sosyolojisi
1.05.2020
Okuryazarlığın sosyolojisi
26.04.2020
Bakarken düşünmek, düşünürken bakmak
17.04.2020
big little lies
10.04.2020
Sosyolojik nazar
2.04.2020
Delirmiş mi bu insanlar?
19.03.2020
Örgütlü düşüncesizlik
4.03.2020
Sistem fetişizmi
27.02.2020
Galatasaray'ın yeni oyunu
20.02.2020
Sanat eleştirisinin sırtındaki küfe
13.02.2020
Türkiye'de futbol hakemleri neden oportünist?
6.02.2020
Futbol hakkında yazabilir miyim?
23.01.2020
Mezarsız yazarı okuyamamak
16.01.2020
Bourdieu 'Sosyoloji bir dövüş sporudur' derken galiba haklıymış!
10.01.2020
Nasıl oluyor da bu işler böyle olabiliyor?
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan DÜZCE YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Emlak8



Emlak8

Aradığın Evi Bul. Emlak8.Net

Dijital Reklam Ajansı Serbay Interactive