Kapitalizmin Sarsıntılı Gelişimi; Eski Üstyapının Yeni Ekonomiye Uymayışı

8.03.2020 - Bu Yazı 1934 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

Kapitalizmin Sarsıntılı Gelişimi; Eski Üstyapının Yeni Ekonomiye Uymayışı

 Ulus-devlet dediğimiz sosyo-politik formasyon, kapitalist dünya uygarlığının bir önceki aşamada yarattığı siyasal üstyapı. Küreselleşme ise yeni ekonomik temel. Eski üstyapının kabına sığamıyor. O kalıbı zorluyor, aşındırıyor, tehdit ediyor. Bu da karmaşık reaksiyonlara yol açıyor.

 Halil Berktay, Perspektif'e verdiği mülakatın ilk bölümünde  demokrasinin dünya tarihinde çok kısa dönemli ve belli bir coğrafyaya has bir durum olduğunu tarihi çerçevesi içinde anlatırken gelecek için çok da umutlu olmadığını söylemişti. Mülakatın ikinci bölümünde ise bugünü değerlendiren Berktay, şu an yaşanan sorunların kendisine ve kökenlerine dair çarpıcı tespitlerde bulunuyor.

PERSPEKTİF: İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir refah devleti gelmiş, demokratik bir kültür gelişmişti. Meselâ Avrupa, bundan savaşmayıp zenginleşerek faydalandı. Türkiye’de de son on yıl (2002-2012) hiç fena değildi aslında… Nasıl oldu da popülist eğilimler ve otoriter siyasetlere yöneliş oluştu? Birçok ülke, seçimler sonucu bu tür tercihlerde bulundu. İnsanlar neden korktular da böyle bir eğilim baş gösterdi?

İlk söyleyeceğim şey şu: geniş halk kitlelerini etkileyen faktörler ile elitleri, yöneticileri, hâkim sınıfları etkileyen faktörleri hem birlikte, hem ayrı ayrı düşünmek lâzım. Herkes aynı derecede korkuyor da birbirine sarılıyor; spontane bir dalga gelişiyor, değil mesele. Sonuçta, politikacılar, devlet adamları, halkı korkutan şeyleri kullanarak bu tür rejim veya yönetimler kurmayı başarıyor.

Bu koşulla, bilinen şeyleri tekrarlayarak başlayalım. Ekonomisi ve siyasasıyla kapitalizm, yeni bir gelişme evresinde. Buna küreselleşme deniyor. Aslında kapitalizm 500 yıllık varlığı boyunca hiç saf yerli, yani şu veya bu ülkeye içsel olmadı. Başından beri uluslararası boyutlar içerdi ve bunlar hep giderek tırmandı, yoğunlaşan entegrasyon örüntüleri oluşturdu. Kristof Kolomb ve Vasko de Gama’dan itibaren “tüccar imparatorlukları” (merchant empires) da dediğimiz ilk denizaşırı sömürge imparatorluklarının kurulması, bu tırmanışta önemli bir momentti örneğin. Bir diğer aşama, 1875-1914 arasının “Yeni Emperyalizm”iydi. Dolayısıyla kapitalizm ilk defa uluslararasılaşıyor da değil. Ama işte daha önce kullanılmayan bir terim devreye giriyor; sırf son otuz kırk yılın adı küreselleşme oluyor.

Yeni ve özel bir içeriği var kuşkusuz; sırf mal (meta) dolaşımı değil, sermaye, işgücü ve fikir dolaşımı da olağanüstü hızlanıyor ve akışkanlık kazanıyor. Bunların sadece biri veya ikisi değil, hepsi birden, ulus-devletlerin varlığı ve barındırdıkları iç siyaset alanları veya havuzlarıyla şu veya bu ölçüde çelişiyor. Şöyle bakalım isterseniz: Yeryüzünde, bir yanda ulus-devletler ve bunların kendi toprakları, mekânları, iktidar alanları var. Diğer yanda ise çeşitli boyutlarıyla habire gelişen bir küreselleşme söz konusu. Klasik Marksist “ekonomik temel - üstyapı(lar)” ayırımıyla gideceksek, ki bence hâlâ çok yararlı, ulus-devlet dediğimiz sosyo-politik formasyon, kapitalist dünya uygarlığının bir önceki aşamada yarattığı siyasal üstyapı. Küreselleşme ise yeni ekonomik temel. Eski üstyapının kabına sığamıyor. O kalıbı zorluyor, aşındırıyor, tehdit ediyor. Bu da karmaşık reaksiyonlara yol açıyor.

GÖÇ, SERMAYE, SICAK PARA

P: Ne gibi reaksiyonlar bunlar?

Tek tek ele alalım. Önce sermaye. Hızla el değiştirebilen, merkezinin tam nerede olduğu bile çoğu zaman belli olmayan, adı üstünde çok-uluslu (multi-national) şirketler söz konusu. Üstelik bunlar habire diğerlerini satıyor veya satın alıyor. Herşey anonimleşiyor, çehresizleşiyor, adı konmaz hale geliyor. Yıllardır tanıdığınız, daha doğrusu tanıdığınızı sandığınız büyük bir şirket var; diyelim bir yayıncı, bir otomotiv üreticisi, ya da plak ve müzik firması. Çoktan, hiç bilmediğiniz holdinglerin eline geçmiş de haberiniz yok. Kontrol kaçıyor; şu veya bu ülkenin topraklarındaki fabrikaların açılıp kapanması bile denetlenemez oluyor. Diyelim bir ülkedeki herhangi bir tesiste zehirli gaz sızıntısı meydana geldi (geçmişte Hindistan’da olduğu gibi). Sorumlu firma gereken tazminatı ödemek yerine çekip giderim ve bir daha senin topraklarında yatırım yapmam diye direnebiliyor. Faraza şimdiki COVID-19 (coronavirus) krizinde, Çin’de kapanan fabrikalara çok sayıda ilâç fabrikası da dahil. Bu fabrikalar çok-uluslu ilâç şirketlerine ait. Yıllardır aşırı ucuz Çin emeğiyle antibiyotik üretiyor ve oradan dünyaya, bu arada Avrupa’ya ihraç ediyorlar. Şimdi bu fabrikalar kapanınca, bir süre sonra Avrupa’da antibiyotik sıkıntısı çekilecek olması gündeme geliyor.

Bunlar, uluslararası kapitalizmin ne kadar girift ve tekinsiz hale geldiğinin sadece birkaç örneği. Sanayi sermayesinin ötesinde, spekülatif finans ve borsa sermayesi de söz konusu. Çok daha oynak. Sıcak para deniyor. Nereye yatırım yapacağı veya nereden kaçacağı belli değil. Bu da ülkelerin ekonomik kaderinde, komplo teorilerine yol açacak kadar büyük oynamalara yol açabiliyor. Özellikle küçük ve orta büyüklükteki ülkelerin ekonomileri kendi dışlarındaki gelişmelere çok daha bağlı hale geliyor. Siyasal istikrar açısından herhangi bir sarsıntı, sırasıyla para kaçışına, döviz kurunun oynamasına, dış açığın büyümesine, borç yükünün artmasına, enflasyona ve giderek yoksullaşmaya yol açabiliyor. Herşey dönüp dolaşıp siyasal istikrarsızlığın büsbütün artmasına dayanıyor. Bir an geliyor, siyasal başarısızlık veya iktidarın sarsılması bütün önceki halkalardan kopuyor; sanki sırf en sonunda sıcak para kaçışı tarafından kasten yaratılmış gibi görülüyor ve gösteriliyor. İnsanlar bilemedikleri, göremedikleri, hükmedemedikleri güçler hakkında olmadık iddialara inanmaya yatkın olur. Hayalî sorumlular bazen uzaylılar olabiliyor, bazen ne idüğü belirsiz bir Üst Akıl. Türkiye’de çok yaşanıyor örneğin; dolardaki yükselişler hemen bir Üst Aklın özellikle Türkiye düşmanı manipülasyonlarına izafe ediliyor. Öyle değil tabii ama insan neden öyle algılandığını da bir parça anlayabiliyor. Trump kadar namussuz ve sorumsuz bir zorba, “Türkiye’yi ekonomik bakımdan yıkarım ha!” dediğinde, korku ve güvensizliğin üzerine tuz biber ekiyor.

İkincisi, insan akışkanlığı, yani göçler. Günümüzde muazzam bir olay. İlkçağın şafağı ve sonbaharında görülen büyük demografik yer değiştirmeleri; Hint-Avrupa diasporasını, Germen ve Slav istilâlarını, Arap-İslâm yayılmasını ve Türklerin güneybatı Asya’ya (Ortadoğu’ya) gelişini de aştı. 20. yüzyıl başlarının transatlantikler çağında Avrupa’nın (İrlanda, İskandinavya, güney İtalya, Yunanistan veya doğu Avrupa gibi) geri bölgelerinden Amerika’ya akını da. Tarihte eşi görülmedik boyutlara ulaştı.

a) Dünyanın felâket bölgelerinden kaçış, başlı başına bir trajedi. Gerilik, yoksulluk, kuraklık, açlık, iç savaşlar, katliamlar, diktatörlükler, AIDS dahil salgın hastalıklar… İster Hindiçini’den ve meselâ Kamboçya’dan, ister Afganistan, Pakistan ve Bangladeş’ten, ister Filipinler ve Endonezya’dan, ister burnumuzun dibindeki Suriye ve Irak’tan, biraz daha uzakta Yemen’den, çaresiz ve canhıraş vaziyetteki kitleler kendilerine biraz güvenli, biraz yaşanabilir sığınaklar arıyor. Türkiye, Yunanistan ve Arnavutluk gibi bazı ülkeler de bu süreçte “ilk alıcı” veya “köprü” konumuna düşüyor. Atlantik ötesinde, Meksikalılar ve diğer Hispanikler kapağı ne yapıp yapıp ABD ve Kanada’ya atma çabasında. New York limanındaki Hürriyet Heykeli, Eski Dünya’nın aşağı sınıflarına, emekçilerine, topraksızlarına kucak açmıyor artık. Tersine, onların ahfadını güney sınırında bir “Trump Seddi”yle durdurmayı tasarlıyor.

b) Avrupa’nın kendi içinde, eski komünist ülkelerden derece derece batıya göç özellikle 1990-2010 arasında çok yoğundu, ama hâlâ devam ediyor.

c) Eski sömürge imparatorlukları tersyüz oldu, oluyor. Faraza Hindistan’dan, Pakistan’dan, Afrika’dan ve Karayipler’den büyük post-emperyal mülteci kalabalıkları gelip İngiltere vatandaşlarına katılıyor. Üstelik, Britanya’nın beyaz nüfusu daha yavaş artarken bu yeni, beyaz-olmayan kesimler daha hızlı artıyor ve demografi adım adım değişmeye başlıyor. Makro-planda belki şöyle diyebiliriz: 1500’lerden başlayarak Avrupa-merkezli denizaşırı sömürge imparatorluklarının oluşumu, zaten dünya çapında çok büyük eşitsizlik uçurumları yaratmıştı. Ama bunlar coğrafi bakımdan birbirinden ayrıydı. Kompartımanlaşmıştı, birbirinden uzak bölgelerdeydi. Şimdi buluşuyor ve kısmen birleşiyor, kesintisiz bir mekâna dönüşüyorlar. İngiliz, Fransız işçisi veya orta sınıf aydını, bakkalı, mühendisi, okul öğretmeni, “Evet, Afrika’da, Hindistan’da, Bangladeş’te yoksulluk var” diyebilirdi geçmişte. Bunun farkındaydılar ve belki gerçekten üzülüyorlardı. Ama şimdi kimsenin tasavvur etmediği bir şey oluyor; “onlar” kalkıp “buraya” geliyor ve ülkelerin çehresinin değişmesine yol açıyor.

SPOR VE EKONOMİ

Bu değişimin ilk ve en görünür olduğu yer, spor. Artısı da var, eksisi de. Ailesi Karayipler kökenli, ama İngiltere’de doğup büyüyen Vivian (Viv) Anderson’ı çok iyi hatırlarım. İngiliz kulüplerinin bile bembeyaz olduğu zamanlardı. Uzun ve çok hızlı bir savunmacı olarak Anderson, Nottingham Forest’ın gençlerinden ilk 11’ine yükselirken de, sonra 1978’de millî takıma giren ilk siyah olurken de kendisine sürekli muz atılır, maymun ve goril sesleri çıkartılır, her türlü ırkçı hakarete maruz bırakılırdı. Aradan geçen kırk yılda bileşim tersine döndü. Türkiye liglerinden de görüyoruz; Afrika veya Güney Amerika kökenli siyah futbolcu sayısı sürekli artıyor. Amerika’da, NBA, NFL veya MLB’de siyah, Latin, Hispanik vb oranı neden çok yüksek ve hâlâ da yükseliyorsa, aynı nedenle: çünkü beyaz olmayan yoksullar, toplumda neredeyse biricik yükselme kanalı olarak sporu görüyor ve ona küçük yaştan dört elle sarılıyor; profesyonel spor sayesinde hayata tutunmaya çalışıyorlar. Şimdi İngiliz, Fransız, Hollanda milli takımları sahaya çıktığında beyaz oyuncu az; Karayipler, Hollanda Guyanası, Fransa’nın Afrika sömürgeleri, Kuzey Afrika ve diğer Arap ülkelerinden gelen oyuncular ağır basıyor. Profesyonel vatandaşlık tekliflerinin giderek yayılmasıyla birlikte, benzer durumlar atletizmde de gözleniyor. Örneğin Kenyalı uzun mesafe koşucuları uluslararası transfer piyasasında (Türkiye dahil) kapış kapış gidiyor. Ne ki atletizmin görece elit bir izleyicisi var; buna karşılık futbol çok daha popüler ve popülist. “Yabancı”ların varlığı, takım onlar sayesinde kazansa bile, sevincin yanısıra öfke ve kıskançlık da doğuruyor. Hele kulüp düzeyinde, futbolda ırkçılık azalacağına artıyor; beyaz olmayanların görüntü profili yükseldikçe İngiltere ve Fransa’dan İtalya ve Rusya’ya kadar çok geniş bir alanda, siyahlara ırkçı sataşmalar yayılıyor ve artış kaydediyor.

P: Bu tepkiler zamanla azalır denemez mi?

Hayır, En azından kısa ve orta vâdede, öyle bir umudum yok. Bence en az yirmi yıllık bir zaman ufkunda, bu ve benzeri reaksiyonları ciddiye almak gerekir. Günümüz dünyasında evrenselliğe, hümanizmaya, bir insanlık kardeşliği idealine ve dolayısıyla demokrasiye tepkiler, en çok göç ve iltica olayından kaynaklanıyor. Bir yandan liberalizm, diğer yandan Marksist ilerleme inancı, “milliyetçiliğin bittiği”ni biraz erken ilân etti kanımca. Yeni ekonomik temel veya dinamiklerin, eski üstyapıları hiç sürtünmesiz silip süpüreceği mi zannedildi? “Kapitalist dünya sisteminin merkezinde yeni bir sermaye birikimi modeli doğar; bu yeni modelin ihtiyaçları çepere, periferiye ânında ve mutlak biçimde yansır.”

Pek öyle değil işte. Araya binbir çeşit ters vektör giriyor. Bir kere, dolaysız bir ekonomik tehdit gündeme geliyor. “Hayır, Türkler, Cezayirliler, Faslılar… Fransa’nın eski halkı ve işçi sınıfının yaşam ve geçim koşullarını tehdit etmiyor” diyebilir miyiz? Mümkün değil. Marx’ın Kapital’in birinci cildinde uzun uzun anlattığı “yedek işsizler ordusu” meselesi var. Yedek işsizler ordusunu habire büyütüyor; mevcut istihdam havuzu üzerinde, özellikle vasıfsız işler açısından çok ciddi bir baskı oluşturuyorlar. Kapitalist ekonomi hızla büyüyor ve emek açlığı çekiyorsa, en azından bir süre sorun yok. 1950’ler ve 60’larda, savaş sonrası toparlanma sürecindeki Almanya bu konumdaydı. O yüzden, Türk, Yunan, sair Balkanlı gastarbeiter’e kapılarını açabildi. Ama büyüme yavaşlar ve durağanlaşırsa, vahim rekabet sorunları beliriyor. 1930’larda Hitler, Büyük Bunalımın yarattığı işsizlik tehlikesini ustaca manipüle etmişti. Bu işlevi bunu yabancı düşmanı yeni-sağ politikacılar yerine getiriyor.

DİN, KÜLTÜR, YAŞAM TARZI

P: Mesele sırf ekonomik mi sizce? Başka boyutları yok mu?

Değil tabii. Var tabii. Kültür, gelenekler, örf ve âdet, belki her şeyin üzerinde. İnsan dediğiniz yaratık, hayatının her aşamasında ve gününün her saniyesinde, alışkanlıklarıyla varoluyor. Adına toplum dediğimiz büyük kitlelerin ise entropy’si, alışkanlık eylemsizliği veya ataleti daha da yüksek. Yüzyıllardır oluşmuş bir kültürleri, dinleri, inanç ve ibadet tarzları (veya dinsizlikleri), hayat tarzları, davranış biçimleri var. Avrupa örneğinde, tâ Ortaçağdan süregelen etno-lingüistik bileşimleri söz konusu. Batının beyaz çoğunlukları çoğunluk olmaktan çıktığında, ya da demografik değilse bile kültürel bakımdan egemen ve belirleyici olmaktan çıktığında, ya da siyasette giderek önem kazandıklarında, kendi konumları ve ayrıcalıklarından çok çok emin değillerse, bu altüst oluşu hoş karşılamıyorlar. Dünyanın düz değil yuvarlak olduğunun anlaşılmasına, ya da ekseninin kaymasına veya manyetik kutbunun yer değiştirmesine benzer bir etki yapıyor. Kendilerinden uzakta olduğu sürece çok aldırmayabilecekleri bazı post-emperyal realiteler burunlarının dibine geldiğinde, aynı sokağa yerleştiğinde ve komşu olduğunda, irkiliyor ve tedirgin oluyorlar. “Emekçi halkların kardeşliği… onlar da insan… hepimiz aynı dünyanın çocuklarıyız” şeklinde bakmayabiliyorlar. “Hümanist olalım, birbirimizi sevelim” maddî dayanakları olan bir çözüm değil, son tahlilde. Ya da bu tür temenniler birçok örnekte belki kendin dayak yiyinceye kadar, kendin soyuluncaya kadar, kendi çocuğunun bir göçmenden uyuşturucu satın aldığını fark edinceye kadar sürüyor. Sonrasında kıyamet kopuyor. Kabul edelim ki “öteki” korkusu veya düşmanlığı, hattâ ırkçılığın tohumları, belki gezici avcı-toplayıcı grupları, klanlar ve kabileler döneminden, Homo sapiens ve Homo neandertalensis’ten beri herkesin içinde bir parça var. Ancak zamanla, onbinlerce yıl boyunca “insanlık” konsepti giderek genişliyor, hemen herkesi kucaklıyor. Ama işte, “evli evinde, köylü köyünde, herkes yerli yerinde” duran bir insanlığa razıymışız meğer. Reel ve maddî bir içiçelik fazla geliyor. Yerleştiğini, kök saldığını sandığınız uygarlık kabulleri çatırdamaya başlıyor.

Bu tür endişelerin hızla çoğalmasında, konjoktürel faktörlerin payı büyük. Bırakalım siyasî nezaketi veya politik doğruculuğu (political correctness). Göçmen ve sığınmacılar gelip yerleştikleri ülkelere kolayca intibak ediyorlar mı daha baştan? Tabii ki hayır. Şu soru çok kritik: Göç alan ülkeler, olanca kapitalist gelişmişlik ve refahlarına karşın, durumun vahametini idrak edip ister tek tek ister birlikte, bu yeni sosyolojiye millî gelirlerinden yeterince pay ayırıyorlar mı? Franklin Roosevelt tarzı bir New Deal, ya da yeni bir Marshall Planı sunuyorlar mı (1871/1888’in Enternasyonal Marşı’ndaki ifadesiyle) “dünyanın lânetlileri”ne? Asla. Böyle bir uzak görüşlülük ve diğergâmlık, yok bugün yeryüzünde. Gerekli yumuşak, sevecen ve kucaklayıcı entegrasyon olanaklarının yokluğunda, yeni gelenler yabancı bir vahşi kapitalizm cengeline, ormanına, birbirleri dışında hiçbir dayanışma ağı olmaksızın başıboş terkediliyor mu? Büyük ölçüde. Kendi kültür ve kimliklerine sımsıkı sarılıp özel gettolar oluşturuyorlar mı? Maalesef. Bu yoksul gettoların içinden özel suç örgütleri yükseliyor, meselâ uyuşturucu ticareti alıp yürüyor mu? Evet, tek tek olgulara baktığımızda, bunların hiçbiri Amerika’da da, Avrupa’da da, Türkiye’de de, Trump’ın, Dugin’in, Marine le Pen’in, Matteo Salvini’nin icat ettiği yalanlardan ibaret değil. Bir gerçek payını barındırıyorlar. Kültürel alışkanlıkların at gözlükleri ise, bu gerçek payını iki yönde abartıyor. Birincisi, bütün göçmen ve sığınmacıları suçlu gösteriyor. İkincisi, bütün yerli-beyaz muadillerini masumlaştırıyor. Geriye 1-0, ak-kara zıtlıklarıyla örülmüş ırkçı-milliyetçi önyargılar kalıyor.

DİĞER “TEHLİKELİ ÖTEKİ”LER VE MÜSLÜMANLAR

P: Bu çerçevede, İslâmofobi nereye oturuyor?

Bütün yer değiştirmeler ya da halen mevcut nüfus grupları içinde Müslümanlar, hem dinî hem siyasî açıdan bazı özel tepkilerin hedefi. Yani ister başka bir ülkeye gelip yerleşsinler, ister kendi memleketlerinde kalsınlar, Huntington’ın dünyaya ölçüsüz zarar veren şu bednâm Medeniyetler Çatışması senaryosunda “bir sonraki düşman” (the next enemy) rolünü oynamaya devam ediyorlar.

Bunun ilk ve en temel nedeni, Hıristiyanlık dışı ve Hıristiyanlık kadar evrensel bir başka monoteist inanç sistemini temsil etmesi. İslâmiyet aslında bir Doğu dini değil. Yahudilik ve Hıristiyanlık Batı dinleriyse, yani illâ bu terimlerle konuşacaksak, Müslümanlık de pekâlâ onlar gibi, onlar kadar bir Batı dini. Hepsi aynı güneybatı Asya (Ortadoğu) coğrafyasında doğuyor ve örtüşüyor, üstüste biniyor. Hepsinin Tek Tanrı’ya bakışı aynı denebilir; farklar daha çok Tanrının Elçileri ve Kitapları düzeyinde beliriyor. Bir bakıma ilk tektanrıcılık, yani Yahudilik, kendi içinden Hıristiyanlığı çıkardığı gibi, Müslümanlığı da kuvvetle etkiliyor. Ama sonraki siyasî gelişmeler içinde Hıristiyanlık batıya taşınıp Avrupa’ya şekil veren Germenler ve Slavlar arasında yayılırken, İslâmiyet gelip Ortadoğu ve Kuzey Afrika’ya yerleşiyor ve böylece karşılıklı iki ayrı dünya vücut buluyor. Hıristiyan âlemi (Christendom) ile İslâm âlemi (Islamdom) arasındaki kamplaşma, Ortaçağ boyunca büyük bir “ötekileştirme” mekanizması teşkil ediyor. Üzerine, kapitalizmin eşitsiz gelişimi oturuyor. Kapitalizmin Avrupa’nın batısında doğup gelişmesinin, Hıristiyanlığın güya özsel üstünlüğü ya da Müslümanlığın güya özsel zafiyeti ile hiçbir ilgisi yok. Bambaşka faktörlerin ürünü. Ama sonuçta, kapitalizm sayesinde (Hıristiyan) Avrupa yükselmeye, Şark ve bu arada Müslüman Şark ise geride kalmaya başlıyor. Adım adım boyun eğdiriliyor, yağmalanıyor, sömürgeleştiriliyor. Düşmanlık olsun diye, ya da biri “kötü” diğeri “iyi” diye değil, böyle oldu diye anlatıyorum. 19. yüzyıl sonları veya 20. yüzyıl başlarında, bir de bakıyoruz ki (Osmanlı hariç) hemen bütün İslâm memleketleri Avrupa-merkezli sömürge imparatorluklarına entegre olmuş. Kabaca Oryantalist diye tarif ettiğimiz bakış açısı, ya da en azından bazı varyantları, bu çok reel sosyo-ekonomik gelişme ve askerî-siyasî güç dengesizliğini din farkına bağlıyor. Bir tarafta Hıristiyanlık sayesinde ve diğer tarafta Müslümanlık yüzünden böyle oldu diye yorumluyor. İslâmiyetin diğer iki tektanrıcı inanç sisteminden apayrı bir Doğu dini olduğu ötekileştirmesi, geriliğe ve ilkelliğe yakıştırılması, derece derece (güya diğer ikisinde hiç olmayan) kadercilik, dogmatizm ve fanatizm boyutlarıyla özdeşleştirilmesi, Bernard Lewis’lerin “İslâmiyette rayından çıkan nedir?” (What went wrong with Islam?) türü sorular sorması, bu karmaşık süreçte gelişiyor ve bütün bir ideolojik söyleme dönüşüyor.

YAZININ TAMAMINI OKUMAK İÇİN

Emlak8

Facebook Yorumları

0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan DÜZCE YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.



Aradığın Evi Bul. Emlak8.Net

Dijital Reklam Ajansı Serbay Interactive