Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler


6.6.2018 - Bu Yazı 3881 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

 Türk siyasal sisteminin çok partili hayata geçtiği 1950 ve sonrasındaki tüm seçimlere damgasını vuran tek kesim Kürdlerdir. Ancak seçimlere damga vurmalarına rağmen sonucu hiçbir dönemde kendi lehlerine kullanma becerisi gösterememişlerdir. Kürdlerin bu süreç içerisinde bloka yakın olarak oy vermediği hiçbir parti tek başına iktidar olabilme şansı yakalayamamıştır. Ama oy verdikleri her parti şöyle veya böyle iktidarın belirlenmesinde başat rol oynamıştır.

1946 seçimlerini bir kenara bırakırsak, tarihsel süreç Kürdlerin eğilim gösterdiği her partinin iktidar nimetlerinden yararlanması sonucunu doğurmuştur. Bir siyasal sistem içerisinde bu denli belirleyici olan bir kesimin aslında kazanımlar açısından da tahminlerin ötesinde getiriler oluşturması lazımdır. Ancak böyle bir sonucun gerçekleştiğini söylemek mümkün değildir. Çünkü söz konusu tutum siyasi düzeyde toplumsal varlığın ortaya konulması anlamı taşısa da reel de ailesel veya aşiretsel kazanımları önceleyen öncülerden dolayı sonuç üretemediğini vurgulamak gerekir.

1950 seçimindeki ürkek tutum dışında 1950’lerde Kürdler blok olarak DP’ye yönelmişlerdir. Ki Parti on yıllık iktidar süreci yaşamıştı. 1960 darbesinden önce DP içerisinde Bayar ve Menderes’in politikalarını eleştiren Muhafazakâr kesimce 1961 yılında kurulan YTP bu seçimlerde neredeyse Kürdlerden blok oy almıştı. 1961 seçimlerinde 54 milletvekili çıkartmış çoğu Kürd bölgesindendir. İnönü Başkanlığındaki Hükümette yer almıştır. Ancak AP’nin başına Demirel’in geçmesi ve muhafazakâr söyleme sahip çıkması nedeniyle Kürdlerin blok oyları AP’ye kaymıştır.  1965 seçimlerinde YTP ancak 19 vekil çıkarabilmiştir.

AP’nin Kürdlerden blok oy almasını 1970’lerde ortaya çıkan MSP önleyerek onun yerine geçmiştir. MSP 1970’lerde hemen hemen kurulan her hükümette yer alan bir ortak olmuştur. Ancak 1970’lerde TİP’iyle yollarını ayıran Kürd Sol kesiminde yerel siyasette etkin olmaya başladığını unutmamak gerekir. 1980 darbesi sonrasında Kürdlerin Blok oyları ANAP’a kaymıştır ki ANAP seksenlerin iktidarıdır. 1991 seçimlerinde SHP ile kurulan ortaklık sonucu bu parti Refah Partisi ile Kürd oylarını paylaşmıştır. Daha sonra ise oylar Bağımsızlarla Refah geleneği arasında bölüşülmüştür. 2000’lerde ortaya çıkan AKP muhafazakâr kanadın oylarını alırken Bağımsızlar gittikçe etkinliğini artırıcı bir etkiyle güç kazandılar.

Bu kısa veri izahatından sonra siyasal sisteme dahil olan Kürdlerinsiyasalve sosyolojik tutumlarına dönelim.

1950 seçimleriyle birlikte Kürd eşrafının Demokrat Parti içerisinde siyasal sahaya sürülmesiyle birlikte, Kürdlerin Türk siyasal seçimlerinde belirleyiciliği ortaya çıkmıştır. 1950 seçimlerindeki ürkek tutum da biraz kenara alınırsa ondan sonraki süreçlerin tamamıyla belirleyicisi Kürdler olmuştur. Kürdler bu sürecin ilk dönemlerinde geçmişte (Cumhuriyetin ilk on beş yılında) yaşanılan travmaların ve sürgünlerin etkisiyle siyasal söylem oluşturmaktan çekinmişlerdir. Ancak siyasal sistem içerisinde yer bulanlar bu söylemi dillendirmeyi istemelerine rağmen süreçte bireysel veya ailesel kazanımların etkisi altına girerek siyasal söylemi bir kenara itmiş olduklarını ileri sürmek abartı olamaz.

Siyasal söylemin siyaset sahnesine inmemesi sonucu, siyasal sistem içerisinde yer alan eşrafın hareket alanlarını genişletmiş süreç içerisinde daha çok ailesel ve aşiretselçıkarların korunması esas alınmıştır. Bu esas üzerinden toplum kesimlerinin de deforme düşüncelere yenik düştüğü sonucunu çıkarmak mümkündür. Bu durumsiyasal sistemin genelin beklentisiniyansıtmaktan uzak olduğu düşüncesini pekiştirmiş ve toplumsal kazanımlar yerine bireysel menfaatlerin korunması esasına yönelinmiştir. Belki şöyle bakmak daha doğru olur. Sistem içerisinde yer alan Kürd eşrafının perişan halde çıkarak orta sınıf veya burjuvazi kesime doğru yol alması alt kesimlerde de benzeri bir pay alma düşüncesinin oluşumuna yol açmıştır. Daha sonraki dönemlerde alt tabakanın okuyan çocuklarının siyasal sistem içerisinde yer alma taleplerini buradan okumanın daha doğru olacağı kanaatindeyim

Burada bir noktayı vurgulamak gerekir ki, yukarıda sözü edilen kesim takındığı tutum toplumsal algının devletin istediği biçime evirilmesinde etkili olmuştur. Ancak dönemsel olarak buna tepki göstererek ortaya çıkan aktörlerin hiç olmadığını söylemek de mümkün değildir. 1960 ve sonrasında oluşan siyasal ortamda ortaya çıkan Yeni Türkiye Partisinde Yusuf Azizoğlu’nun başkanlığı dönemiyle Türkiye İşçi Partisi içerisinde kendisine yer bulanların bir kısmı siyasal talepler açısından öne çıkmışlardır. Ancak bu taleplerin Kürdhalkı nezdinde siyasal niteliğe istenilen düzeyde büründürülmemesi ilerleyen süreçte halkın doğru kanalize edilmemesine de yol açmıştır. Belki de bunu daha önceki dönemlerin bireysel veya ailesel menfaatin getirdiği göz kamaştırıcılığıyla okursak daha sağlıklı sonuçlar üretebiliriz.

Ancak Kürd halkı lehine siyasal taleplere dönüştürülemeyen bu istekler ister istemez ideolojik ve inançsal alana doğru kaymasına yol açmıştır. 1960 ve 1970’lerde Kürd halkı içerisinde de keskinleşen bu tutumlar devletin blok taleplerle karşılaşmasını önlemiş ve devletin rahat nefes almasını sağlamıştır. MuhafazakârKürd kesimi gittikçe dinsel veriyi öne çıkaran partilere yönelmiş ve ulusal talepleri bu veriyle doğal biçimde kazanacakları düşüncesine teslim olmuştur. 1970’lerle birlikte Kürd sol kesim siyasal taleplerin itici gücü olmayı başarmıştır. Bu talepler siyasal alanda Ecevit başkanlığındaki CHP de vücut bulmuştur. Ancak süreçte siyasal sistem içerisinde takınılan tutum ve dinsel veriyi önemseyen partilere yönelen kesimin de ağırlık kazanması onlarında sonuç almasını engellemiştir.

Seksen ve sonrasındaki gelişimde Kürd siyasetinde kısmen de olsa Eşraf yerini alttan gelen muhafazakâr ve okumuş kesimlere bırakınca siyasal anlamdaki taleplerin öne çıkmasına engel oluşturmuştur. Bu kesimin dinsel ve ekonomik beklentileri siyasal taleplerin önüne geçtiği için sonucun akamete uğramasında etkili olduğu ileri sürülebilir. 1990’larda PKK’nin öne çıkması ve Devletin takındığı tutum Siyasal taleplerin hiç olmadığı biçimde yükselmesine vesile olmuştur. Aslında önemli oranda yol alındığın da ileri sürmek mümkündür. Ancak PKK çizgisinde gelişen siyasal talepler PKK’nin süreç içerisinde rota değişikliğine gitmesi nedeniyle istenilen düzeye çıkarılamadığı da savunulabilir.

Son dönem tahliline artık gerek duymadan konuyu toparlamak gerekirse, Türk siyasal sisteminin kilidi olan Kürdlersiyasal taleplerini gereği gibi ortaya koyamadıkları için yol alamadılar. Oysa 60 yılı aşan sürede her iktidarın başarısında rol oynayan Kürdler ideolojik, dinsel veya ekonomik talepler yerine siyasal talepler ortaya koyabilselerdi şu an durumun çok faklı olacağını ileri sürmek mümkün olacaktı.

Bunun dışında kanaatimce Kürdler hiçbir dönemde kilit rol oynadıklarını fark edemediler ya da bunu dillendirecek önderlerden yoksun oldular. Bireysel olarak bir elin parmaklarını geçmeyen bireylerden gelen taleplerde de toplumda gerekli karşılığı bulamadılar. Bugün olduğu gibi sistemi kilitleme gücüne sahip olan Kürdler bir araya gelerek tali konularda ayrılıklarını öne çıkartma yerine ulusal taleplerini dillendirebilselerdi devletin adım atmaktan başka çaresi olmayacaktı.

Sonuç:

Bugün içinde bulunulan koşul bakımından konu irdelenirse Kürdler aynı pozisyonlarını korumaktadırlar. İki ana akım çerçevesinde tercihlerini belirleyen Kürdler tek bir akım üzerinden tercihte bulundukları anda Türkiye Cumhuriyeti siyasal sistemi ya çözüm üretme yoluna gidecek veya kilitlenerek toplumsal dip dalgaların gelişmesine yol açacaktır. Bugün Yusuf Azizoğlu’nun partisi gibi muhafazakâr sağ cenahtaki boşluğun doldurulamıyor olması bir problemdir. Ancak HDP’nin Türkiyelileşme perspektifi Kürdlerin kazanım elde etmesini engelleyen bir başka veridir.

Bu nedenlerle kanaatimce önem kazanan Başkanlık seçimidir. Kürdlerin blok olarak öne çıkan Demirtaş etrafında bloklaşmaları ikinci tura yol açacak ve ilk ikiye kalan adaylar üzerinden kazanımların elde edilmesi sağlanabilir. Sonuç olarak artık iktidar meclis üzerinden değil başkanlık üzerinden şekilleneceği için doğal olarak Kürdler yine iktidar ortağı olma ve taleplerini dillendirme imkanına sahiptirler.

.

Facebook Yorumları

Kod8
6.6.2018
Türkiye Seçimlerinin Kilidi Kürdler
29.5.2018
Neden Demirtaş ama HDP değil?
21.2.2018
Şeyh Said Kıyamında ve sonrasında neden Kırdlar/Zazalar hedef alındı - 1
13.10.2017
ALANSAL EGEMENLİK VE FELAKET SENARYOLARININ YAZARLARI
24.9.2017
Hewler Mitingi ve Arka Plan Mesajları
28.3.2017
Referandum mu? Yoksa korku ütopyası mı?
21.8.2015
Militarist Devletler ve Kürdistan’ın Doğum Sancısı
7.8.2015
Kürdlerde Sosyal Genetiğin Psikolojik Bağlılığa Dönüşmesi
18.6.2015
Ortadoğu’da Reddi Miras Geleneği ve Talan Ekonomisi
8.6.2015
7 Haziran’ı Doğru Okumak
21.5.2015
Kürdlerin Egemenlik Anlayışı
16.5.2015
Allah, Yasin Aktay’ın dediğinin aksini söylemektedir
8.5.2015
Siyasetin Doğası ve Rasyonel Davranış
22.4.2015
Kürdistan Mefküresi ve Siyasi Aktörler (İslamcı Cenah) -2
13.4.2015
Kürdistan Mefkûresi ve Siyasi Aktörler -1-
02.04.2015
YOKOLUŞU ENGELLEMEK
14.03.2015
İTTİHATÇILIĞA TESLİM EDİLEN KÜRD YAPILARI
04.03.2015
KÜRDLER NASIL ERİTİLDİ
25.02.2015
Siyaset ve düşüncede etik
19.02.2015
Temsiliyet sorunu ve Ortadoğu
04.02.2015
KÜRDLERİ SAĞDAN ERİTMEK -II-
28.01.2015
Gedik onarılmamalı bilakis büyütülmeli
23.01.2015
KÜRDLERİ SESSİZCE SAĞDAN ERİTMEK
16.01.2015
Hikmet Arayışında Fıtrat ve İrade Etkileşimi
11.01.2015
Hakikat Tek Olan Değildir, Tek Olan İblisçiliktir
05.01.2015
Kimliksel Varoluş ve Devletleşme Zorunluluğu
26.12.2014
Bariyere Dönüşen Öz
04.12.2014
Sosyal Genetik ve Kürd Siyaseti
03.12.2014
Duisburg Paneli Azadi Hareketinin Çözüm Önerileri
11.11.2014
KÜRDİSTAN HAKİKATİNİ İNŞA ETME HAREKETİ / AZADİ
02.11.2014
Türkiye Kürdistanından Peşmerge geçti
27.10.2014
Kürdler İçin Birlik Değil Birliktelik Anlamlıdır
22.10.2014
Akil adamlar tiyatrosu yeniden sahne aldı
13.10.2014
Kürdler saha egemenliğine oynamamalı
08.10.2014
KÜRDLERİN AYAK BAĞI/ PKK ve HİZBULLAH GERGİNLİĞİ
28.09.2014
Eylem düşünceyi şekillendirir.
13.09.2014
HEREKETA AZADÎNİN ROTASI
02.09.2014
Ulus Devlet Mantığı ve Kürdistan Sorunu
29.08.2014
Azadi Kongresi /İnisiyatiften Harekete
24.08.2014
Kürd Ulusal Mücadelesinde ŞUŞAR TOPLANTISI
13.08.2014
Kürd Müslümanların Yüzyıllık Serüveni
02.08.2014
İnsanlığın Turnusol Kağıdı: FİLİSTİN - II
24.07.2014
Hakkâri’de/CölemergNe oldu Ki…
19.07.2014
İnsanlığın Turnusol Kâğıdı: FİLİSTİN
07.07.2014
Hatip Dicle Ne Dedi ki…
02.07.2014
Hamidiye Alayları/ Devlet Aklının Zorunlu Yapıları
25.06.2014
Ümmetçi/İslamcı Kürdlerin Zihinsel Bakışı
13.06.2014
Kürdler“Öğrenilmiş Çaresizliğe” Mahkum Değildir
04.06.2014
Birlikteliğe evet, ama nasıl olacak
27.05.2014
Evrensel değer mi, ideolojik körlük mü?
23.05.2014
TARİHİ NASIL OKUYALIM / RESMİ ve YEREL TARİH
15.05.2014
Demokratik İslam Kongresi Kürd Hareketindeki Değişimi Nasıl Etkileyecek
08.05.2014
HDP Türklerle Kardeşlik Ya Kürdlerle…
04.05.2014
HAMİDİYE ALAYLARI VE ŞEYX SÊİD HAREKETİ - II -
27.04.2014
Hamidiye Alayları Ve Şeyx Seid Hareketi – I -
24.04.2014
KÜRD SİYASAL AKLI ve AZADİ
21.04.2014
Kürd Siyasal Aklı Ne Yapmamalı
18.04.2014
HALKA AİT HOŞGÖRÜNÜN GÖSTERGESİ BAŞUR
15.04.2014
SİYASAL ŞUURALTININ BAŞUR’DA DEĞİŞİMİ
10.04.2014
BAŞUR GÖZLEMLERİNDEN HALEPÇE ve DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
30.03.2014
İSLAMCILARIN İKTİDARLA İMTİHANI
25.03.2014
BİNGÖL SEÇİM İZLENİMLERİM
22.03.2014
EYLEMLERDE AHLAK / DEĞER İLİŞKİSİ
14.03.2014
TORNACI EĞİTİM ve ZİHİNSEL İĞFAL
07.03.2014
Âdemin İnsanı Varoluşa Ulaşması - II
05.03.2014
Ontolojik Ademin epistemolojik beşeriliğe ulaşması
02.03.2014
LİS DAĞI ÇATIŞMASI
23.02.2014
KÜRDLERİN TARİHSEL AÇMAZI
17.02.2014
YETMEZ Mİ ARTIK!...
15.02.2014
HEGEDERİ KATLİAMI 1927’nin KANAYAN YARASI
06.02.2014
ÇATIŞMA KÜRDLER İÇİN KADER DEĞİLDİR…
23.01.2014
Hani çözecektiniz!
11.01.2014
KÜRDİSTAN SİYASETÇİLERİ ve GENÇLİĞİ NASIL BAKMALI
26.12.2013
BUGÜN GÜNLERDEN ROBOSKÊDİR
14.12.2013
Kürdistan’ın her karış toprağı ayrı bir Roboskê’dir
1.12.2013
ULUSAL BİRLİK veya DAR KALIPLI DÜŞÜNSEL YAPI
15.11.2013
Toplum ürettiği değerlerle var olur
27.10.2013
Sorunun özü/ hayatın anlamı
08.10.2013
Eşitlik, O Ne ki! Kardeşlik Neyinize Yetmiyor?
20.09.2013
Anadilin zorunluluğu ve zihinsel şekillenme
04.09.2013
İnsan neden sorumluluk taşımak zorunda
26.08.2013
KÜRD SORUNUNDA ÇIKARILAMAYAN MİLLİ GÖRÜŞ GÖMLEĞİ
14.08.2013
Duyusal algı insani olanı zedeler
05.08.2013
Ulusal kongre sürecinde axina pışt
29.07.2013
RESMİ TARİHE KARŞI YEREL TARİH
20.07.2013
Psikososyal bir vakıa olarak Zazacılık:Bingöl Çewlik
13.07.2013
Psikososyal bir vakıa olarak Zazacılık
08.07.2013
SAYER YOKLAMASI YAPMA UMUDU HEP VAR OLSUN
24.06.2013
Kürtlerde bilinç kırılması
18.06.2013
Kürt kurumsal yapılarının birbirini görmeleri
08.06.2013
Kutuplaşmış gibi görünmek!
27.05.2013
DİL / LEHÇE İLİŞKİSİ
09.01.2013
Bilinmeyen Roboskê Guêw... Tahlil
04.01.2013
Bilinmeyen Roboské Guéw - ll
29.12.2012
BİLİNMEYEN ROBOSKÊ GUÊW…
06.05.2013
Kürtlerin varoluş dinamiği
30.04.2013
Kürtlerin aşiret yapısının dayanağı
26.04.2013
Kürt sorununu fiili durumla çözme isteği
18.04.2013
ZAZALARDA TOPLUM BİÇİMLENMESİ
13.04.2013
O HALDE, KÜRTLER NE YAPMALI…
11.04.2013
AKİLLERE AKIL
03.04.2013
BARIŞ SÜRECİ VE TARAFLAR…
31.03.2013
Barış sürecinde Kürtler nereye gidiyor…
26.03.2013
İnsaf Çağrısına İnsafsızlık Yapmak
22.03.2013
Bireysel Düşünebilme ve Bilgi...
16.03.2013
YOL AYRIMI…
12.03.2013
EVET, ÇÖZELİM AMA…
11.03.2013
Ötekini Anlamak...
09.03.2013
Yanlıştan Doğruya Varılmaz
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan DÜZCE YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Kod8
GÜNÜN YAZARLARI
Günün Yazarları



Kod8